ขยะแลกไข่

รายงานสรุปการประชุมสรุปบทเรียน
กลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมคลองเตย “ขยะแห้งแลกไข่ไก่”
วันที่ 24-25 เมษายน 2547 ณ. บ้านเย็นนาซาเร็ท จ.เพชรบุรี

จัดทำโดย คณะกรรมการกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมคลองเตย (ขยะแห้งแลกไข่ไก่)
สนับสนุนโดย โครงการไลฟ์ (LIFE/UNDP) และสถาบันการพัฒนาพื้นฐาน

ภาคผนวก ก วิธีการหมักขยะเปียกเป็นน้ำขยะชีวภาพ

น้ำขยะชีวภาพมีชื่อเรียกกันหลากหลาย เช่น น้ำขยะหอม น้ำหมักชีวภาพ น้ำสกัดชีวภาพและน้ำขยะชีวภาพ เป็นต้น โดยความเป็นจริง น้ำขยะชีวภาพเป็นน้ำจุลินทรีย์ประเภทหนึ่ง กล่าวคือ เป็นสารสกัดธรรมาชาติที่ได้จากการเอาพืชผักผลไม้ หรือเศษวัสดุ เช่น ใบไม้ เศษอาหารจากบ้านเรือนซึ่งจัดเป็นสารอินทรีย์ (สิ่งย่อยสลายได้โดยธรรมชาติ) เมื่อนำสิ่งที่กล่าวข้างต้นมาหมักตามขั้นตอนที่จะกล่าวต่อไปแล้ว ผลที่ได้จะเป็นน้ำขยะชีวภาพ

“จุลินทรีย์” คือ สิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่าในน้ำขยะชีวภาพประกอบด้วยจุลินทรีย์ชนิดที่เป็นประโยชน์และไม่ต้องการแสงแต่ใช้พลังงานจากน้ำตาลที่เป็นส่วนผสมในการหมักขยะ จุลินทรีย์ชนิดนี้จะย่อยสลายพืชผักและเศษวัสดุที่นำมาหมักในถังหมัก

วิธีการทำนำหมักชีวภาพ เพื่อให้เข้าใจในวิธีการทำขอนำเสนอข้อมูลและภาพประกอบจากงานที่คุณบุญเสริม ทองภู เป็นผู้ฝึกสอนนักเรียนภาคฤดูร้อนปี 2546 โครงการนำร่องหลักสูตรท้องถิ่น คณะกรรมการศึกษาโรงเรียนชุมชนหมู่บ้านพัฒนา ซึ่งเป็นอีกกิจกรรมที่โครงการไลฟ์ให้การสนับสนุนในปี 2545 ที่ผ่านมา

น้ำขยะชีวภาพมีขั้นตอนการทำง่ายๆ คือ นำพืช ผัก หรือเศษวัสดุ เช่น ใบไม้ เศษอาหารจากบ้านเรือนที่ยังสดอยู่ นำมาคัดเลือกส่วนที่เป็นสิ่งย่อยสลายไม่ได้ออกก่อน เช่น กระดูก พลาสติก เป็นต้น เพราะจะทำให้ใช้เวลาในการย่อยมาก และต้องใส่น้ำตาลมากขึ้นสำหรับการย่อยสลายกระดูก เมื่อเตรียมวัสดุที่ต้องการหมักมาแล้ว ให้ทำดังนี้

สิ่งที่ต้องเตรียม 1) เศษวัสดุที่เตรียมไว้ น้ำหนัก 3 กิโลกรัม (หั่นเป็นชิ้นเล็กพอประมาณ เพื่อให้ย่อยสลายได้เร็วขึ้น

2) กากน้ำตาลหรือน้ำตาลอ้อย น้ำหนัก 1 กิโลกรัม และ

3) น้ำ 10 ลิตร

1. ละลายน้ำตาลในถังที่เตรียมไว้ ใส่น้ำจำนวนที่กำหนด คือ
เศษวัสดุ 3 กิโลกรัม น้ำตาล 1 กิโลกรัม น้ำสะอาด 10 ลิตร หรือ เศษวัสดุ 6 กิโลกรัม น้ำตาล 2 กิโลกรัม น้ำสะอาด 20 ลิตร

2. นำเศษวัสดุที่ได้เตรียมมาหั่นเป็นชิ้นเล็กพอควรเพื่อให้ย่อยสลายง่ายขึ้น จากนั้นนำไปล้างน้ำหนึ่งครั้ง เพื่อล้างเชื้อจุลินทรีย์บางอย่างหลุดออกไปบ้าง หรือ ไข่แมลงวันหลุดไปบ้าง

3. นำถังไปตั้งไว้ในที่ร่ม และคอยสังเกตการเปลี่ยนแปลงจนกว่าจะครบ 5 สัปดาห์ จึงจะนำน้ำขยะชีวภาพมาใช้ได้ โดยต้องนำมากรองเอาเศษวัสดุออกและบรรจุขวดหรือถังที่เตรียมไว้ กรณีกรองน้ำไปใช้แล้วให้เติมกากน้ำตาล และน้ำสะอาดลงไปหมักต่อได้เรื่อยๆ

ข้อสังเกต

1. ในช่วงที่ทำการหมักจะเกิดกลิ่นเหม็น ซึ่งกลิ่นนี้เป็นกาซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดจากผลของการย่อยสลายน้ำตาลโดยเชื้อจุลินทรีย์ ทำให้ถังมีแรงดันเกิดขึ้น ดังนี้ต้องไม่หมักในถังที่ปิดฝาสนิท (เพราะอาจเกิดการระเบิดของภาชนะนั้นๆ ได้) ไม่ควรใช้ถังที่เป็นเหล็กในการหมักเพราะจะสึกกร่อนได้เนื่องจากน้ำชีวภาพเป็นกรดอ่อนๆ ประเภทหนึ่ง

2. ถังที่หมักต้องปิดสนิท แต่สามารถเปิดดูได้สะดวก (ไม่ควรเปิดบ่อย เพราะอาจมีแมลงเข้าไปไข่ทำให้เกิดหนอน หรือ ทำให้น้ำเสียคุณประโยชน์ไป

3. น้ำชีวภาพที่ดีต้องมีลักษณะดังนี้ กลิ่นคล้ายไวท์หอมแบบเปรี้ยวๆ มีสีน้ำตาลอ่อน ถ้ากลิ่นเป็นอย่างอื่น เช่น เหม็นเน่า หรือเป็นตะกอน แสดงว่าเสีย

4. ถ้ามีแผนฝ้าขาวๆ ขึ้นปกคลุมด้านบน ถือว่าดี เป็นคราบจุลินทรีย์ที่เกิดมาเพื่อย่อยสลายวัสดุ

5. เมื่อกรองน้ำขยะชีวภาพไปใช้แล้ว กากที่เหลือสามารถนำมาทำปุ๋ย โดยผสมดินช่วยปรับสภาพดิน บำรุงดิน หรือ กองสุ่มตรงโคนต้นไม้ก็ได้

ประโยชน์ในการใช้งาน

1. ใช้เพาะปลูก ต้องผสมน้ำขยะชีวภาพ 1 ขวด กับน้ำ 50 ขวด (กรณีเข้มข้นเกินไปต้นไม้จะตาย)

2. ใช้ในครัวเรือน เพื่อทำความสะอาดอ่างล้างจาน ลดคราบไขมัน ล้างจาน หรือ ใช้ล้างห้องน้ำกำจัดคราบและกลิ่นต่างๆ เทลงอ่างล้างหน้า เพื่อช่วยแก้ปัญหาท่อตัน ผสมน้ำขยะชีวภาพ 1 ขวด กับน้ำ 10 ขวด

3. นำไปผสมน้ำฉีดพ่นดับกลิ่น (ใช้ผสมน้ำขยะชีวภาพ 1 ขวด กับน้ำ 500 ขวด) ผสมอาหารให้สัตว์กิน (ใช้ผสมน้ำขยะชีวภาพ 1 ขวด กับน้ำ 1,000 ขวด) หรือ เทลงบ่อปลาเพื่อบำบัดน้ำเสียในบ่อปลา (ปริมาณขึ้นกับขนาดบ่อ ประมาณสัดส่วนที่ 1 ลิตร ต่อ บ่อขนาด 1-10ลูกบาศก์เมตร) ใส่ให้ต่อเนื่องเพื่อให้จุลินทรีย์ไปย่อยสลายเศษอาหารที่ตกค้างจากการเลี้ยงปลาและขึ้ปลาที่ก้นบ่อ ช่วยแก้ปัญหาน้ำในบ่อเสียเร็วด้วย

4. ช่วยกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงในชุมชน โดยการเทน้ำขยะชีวภาพตามแอ่งน้ำขัง หรือ เอากากที่หมักขยะมากองสุมไว้ตามที่ยุงชุกชุม ทิ้งระยะหนึ่งยุงน้อยลงหรือไม่มีมารบกวนบริเวณนั้น (คุณรัศมี จากชุมชนพัฒนาใหม่ แนะนำมา)

ภาคผนวก ข รายชื่อชุมชนตามกลุ่มโซน

รายชื่อชุมชนโซน 1 ชช.วัดคลองเตยใน 1/ ชช.วัดคลองเตยใน 2/ ชช.วัดคลองเตยใน 3/ ชช.พัฒนาใหม่/ ชช.ริมทางรถไฟสายท่าเรือ / ชช.พัฒนาอาเซีย / ชช.ริมคลองสามัคคี / ชช.ตลาดปีนังพัฒนา / ชช.ตลาดท่าเรือคลองเตย / ชช.ตลาดปีนัง

รายชื่อชุมชนโซน 2 แฟลต 1-10 / แฟลต 11-18 / แฟลต 19-22 / ล็อก 1-2-3 / ล็อก 4-5-6 / ล็อก 7-8-9 / ล็อก 10-11-12 / แฟลต 23-24 / ชช. หมู่บ้านพัฒนา 70 ไร่ / ชช.น้องใหม่ / ชช.โรงหมู / ริมคลองวัดสะพาน / ชช.หัวโค้ง / ชช.ร่มเกล้า

รายชื่อชุมชนโซน 3 บ้านกล้วย / ร่วมใจสามัคคี / ซอยเจริญสุข / อาคารทรัพย์สิน 26 7 ชั้น/

ริมคลองไผ่สิงโต / นภาศัพย์แยก 4 / แสนสบาย-แสนสุข / ทรัพย์มโนทัย / เทพประธาน /

รายชื่อชุมชนโซน 4 เกาะกลาง / สวัสดี / สวนไทร / หมู่บ้านเปรมฤทัย / เริ่มเจริญ / สวนอ้อย /

ข้าง รร.วัดสะพาน / ริมคลองพระโขนง / ภูมิจิตร / ปิยะวัชร

ความเป็นมา บรรยายพิเศษ เรื่องสถานการณ์ประเทศไทยและคลองเตย สรุปผลการแบ่งกลุ่มวันที่ 24 เมษายน 2547

“เรื่องธรรมาภิบาล” กับการมีส่วนร่วม การนำเสนอเรื่องโครงสร้างใหม่ของการทำงานเครือข่ายกลุ่มอนุรักษ์ฯ

สรุปปิดการสัมมนา ภาคผนวก

9 มิถุยายน 2547